Naar de inhoud

Kiezen ·

Eerste job kiezen na je diploma: kies wat je wilt leren

In juni 1999 stond “Everybody's Free (To Wear Sunscreen)” van Baz Luhrmann bovenaan de Britse hitlijst, een gesproken nummer vol raad voor wie net afstudeert. De tekst kwam uit een column die Mary Schmich op 1 juni 1997 in de Chicago Tribune publiceerde. Bijna dertig jaar later is juni nog altijd de maand van examens, diploma's en dezelfde vraag: “En, wat ga je nu doen?” Je eerste job kiezen voelt als een beslissing voor het leven, maar dat is het niet.

Opgerold diploma met blauw lint op een vensterbank, als een verrekijker naar de straat gericht

Eerste job kiezen: waar let je op?

Bij het kiezen van je eerste job let je op drie dingen: wat je er leert, hoe een gewone werkdag eruitziet en met wie je samenwerkt. De titel en de naam van de werkgever komen pas daarna, want je eerste job is een opstap en geen eindbestemming.

Dat is ook de boodschap van EURES, het Europese jobportaal. In een stuk over mythes rond de eerste job schrijven ze dat de meeste starters nauwelijks weten hoe een loopbaan eruitziet die hen voldoening geeft, simpelweg omdat ze nog niet genoeg werkervaring hebben om opties te vergelijken. En:

“onderwijs biedt weliswaar een basis, maar veel essentiële vaardigheden worden op de werkplek geleerd”

Je diploma is dus een vertrekpunt. Wat je ermee doet, ontdek je pas onderweg.

Die gedachte zat ook al in de column van Mary Schmich. Ze schreef onder meer dat de interessantste mensen die ze kende op hun tweeëntwintigste nog niet wisten wat ze met hun leven wilden. De tekst ging daarna jarenlang rond als een toespraak van schrijver Kurt Vonnegut voor afgestudeerden van MIT. Die toespraak heeft hij nooit gegeven: Schmich zette het zelf recht, en MIT News nam haar rechtzetting in augustus 1997 over. Een goede raad blijft dus wel hangen, ook als niemand meer weet van wie hij komt.

De meeste starters vinden werk. De vraag is welk.

Even wat perspectief, met cijfers van vandaag. Op 1 juni 2026 publiceerde Eurostat de werkloosheidscijfers voor april: in de Europese Unie was 15,1% van de jongeren onder de 25 die werk hebben of zoeken, werkloos. In Nederland ging het om 8,7% (een voorlopig cijfer), in België om 18,7% (het meest recente cijfer, van maart). Die percentages gaan over alle jongeren onder de 25, ook wie zonder diploma de school verliet. Kijk je specifiek naar wie net van school komt, en vooral naar wie een diploma haalde, dan ziet het beeld er heel anders uit.

Van de jongeren die in 2023 in Vlaanderen de school verlieten, stond een jaar later 6,8% ingeschreven als werkzoekende, zo blijkt uit het schoolverlatersrapport van VDAB. Bij jongeren die zonder kwalificatie de school verlieten, was dat 23%. Met een diploma op zak is de kans dus groot dat je binnen het jaar aan de slag bent.

Dat verschuift de vraag. De echte keuze is niet of je iets vindt, maar waar je ja tegen zegt. Wie in paniek op het eerste aanbod ingaat, kiest vaak een job die bij het diploma past. Niet per se bij de persoon die het behaalde.

Je diploma is een vertrekpunt, geen jobtitel

Bij de meeste diploma's horen veel meer functies dan je tijdens je opleiding hoort noemen. Neem als voorbeeld iemand met een diploma communicatie. Die denkt aan woordvoerder of marketeer. Maar dezelfde vaardigheden passen ook bij interne communicatie, contentredactie, eventplanning, HR-communicatie of accountbeheer bij een bureau. Wie economie studeerde, kan controller worden, maar evengoed inkoper, data-analist, consultant of accountmanager.

Een handige oefening: zoek in vacaturebanken niet op je diploma, maar op wat je graag deed tijdens je opleiding. Typ “onderzoek”, “schrijven”, “cijfers”, “begeleiden” of “organiseren” en noteer welke jobtitels opduiken die je nog niet kende. Lees er drie in detail. Zie je jezelf die taken doen?

Drie vragen die meer zeggen dan je punten

Je puntenlijst vertelt wat je kon leren. Deze vragen vertellen wat je energie gaf. Neem er rustig de tijd voor, met pen en papier.

Welke opdracht deed je met plezier opnieuw?

Niet welk vak je het leukst vond, wel welke concrete taak. De interviews voor je eindwerk? Een budget doorrekenen? Een groepswerk in goede banen leiden? Een presentatie geven? De taak zegt meer over je eerste job dan het vak.

Maak je dingen graag af, of laat je ze liever doorlopen?

Sommige mensen worden blij van een project met een duidelijk begin en einde. Anderen houden van werk dat nooit helemaal af is: klanten opvolgen, een team ondersteunen, een proces telkens wat beter maken. Een eerste job die tegen jouw voorkeur ingaat, voelt na een paar maanden zwaarder dan nodig.

Voor welk compliment had je niet gerekend?

Tijdens je stage, je studentenjob of je vrijwilligerswerk. Complimenten die je verrasten, wijzen vaak op iets wat jij vanzelfsprekend vindt en anderen niet. Precies daar zit vaak je sterkste troef.

Kies op leerwaarde: twee aanbiedingen naast elkaar

Stel dat je twee aanbiedingen hebt (een voorbeeld). De eerste: een bekende werkgever, een indrukwekkende titel, maar je doet vooral wat de rest van het team liever niet doet. De tweede: een kleiner bedrijf, een gewone titel, maar je krijgt een vaste begeleider en na zes maanden een eigen project. Op een verjaardagsfeest klinkt de eerste beter. Na twee jaar staat er bij de tweede vaak meer op je cv.

Advies krijg je deze zomer genoeg, gevraagd en ongevraagd. In de film The Graduate (1967) krijgt de pas afgestudeerde Benjamin van een vriend van de familie loopbaanadvies in precies één woord: “Plastics.” Het staat op de lijst van honderd bekendste filmcitaten van het American Film Institute, juist omdat het zo pijnlijk herkenbaar is: goed bedoeld, en volledig los van wie Benjamin is. Stel liever zelf de vragen die er voor jou toe doen.

Vraag in elk gesprek daarom door:

  • Wat doet iemand in deze functie op een gewone dinsdag?
  • Wie begeleidt me de eerste maanden, en hoe ziet dat eruit?
  • Wat deed de vorige persoon in deze functie daarna?
  • Wat zou ik na een jaar zelfstandig moeten kunnen?

Het antwoord op de derde vraag is goud waard. Het toont waar deze job naartoe kan leiden.

En als je verkeerd kiest?

Dan heb je iets geleerd dat je op geen enkele schoolbank had geleerd: wat je niet wilt. Dat klinkt als een troostprijs. Het is precies de informatie die je vandaag nog mist. EURES noemt het idee dat je meteen je droomjob moet vinden niet voor niets een mythe.

Twee vragen om mee te nemen naar je eerste sollicitaties:

  • Als niemand wist welk diploma je hebt, op welke job zou je dan solliciteren?
  • Welke ervaring wil je over twee jaar op je cv zien staan, en welke eerste job brengt je daar het dichtst bij?

Praktisch: wat regel je na je diploma?

  • In België schrijf je je als werkzoekende schoolverlater in bij VDAB als je in Vlaanderen woont, bij Actiris in Brussel en bij Forem in Franstalig Wallonië. Zodra je ingeschreven bent, begint je beroepsinschakelingstijd te lopen. Hoe lang die duurt en wat je ervoor moet doen, check je bij je eigen dienst, want die regels kunnen wijzigen.
  • In Nederland vind je vacatures en hulp bij het zoeken op werk.nl, de website van UWV. Inschrijven is daarvoor niet verplicht. Heb je vragen over inkomen of een uitkering, check dan je eigen situatie bij UWV.
  • Overal: houd tijdens je zoektocht een lijstje bij van elke functie die je aanspreekt en waarom. Na tien vacatures zie je een patroon dat je vooraf niet had kunnen bedenken.

Veelgestelde vragen

Moet mijn eerste job aansluiten bij mijn diploma?

Niet noodzakelijk. Voor sommige beroepen heb je een specifiek diploma nodig, maar voor veel functies telt vooral wat je kunt en wilt leren. Zoek daarom ook op vaardigheden in plaats van alleen op je diploma. Zo ontdek je jobtitels die je tijdens je opleiding nooit hoorde noemen, maar die wel goed bij je passen.

Wat als ik na een paar maanden merk dat mijn eerste job niet bij me past?

Dan heb je waardevolle informatie verzameld: je weet nu concreter wat je niet wilt, en vaak ook wat wel. Noteer welke taken je energie gaven en welke niet. Bespreek eerst met je leidinggevende of er binnen je job ruimte is om bij te sturen. Lukt dat niet, dan zoek je met die kennis veel gerichter naar een volgende functie.

Moet ik me na mijn studie inschrijven als werkzoekende?

In België schrijf je je in bij VDAB, Actiris of Forem, afhankelijk van waar je woont. Met die inschrijving start je beroepsinschakelingstijd. VDAB vermeldt dat inschrijven niet verplicht is, maar wel voordelen heeft. In Nederland kun je vacatures zoeken op werk.nl van UWV zonder je in te schrijven. Check de actuele voorwaarden altijd bij je eigen dienst.

Bronnen

Lees ook