Naar de inhoud

Veranderen ·

Functioneringsgesprek voorbereiden: zo zeg je wat je echt wilt

“En, hoe kijk je terug op het voorbije jaar?” “Goed, hoor.” Twintig minuten later sta je weer op de gang, en het ene wat je echt wilde zeggen, is niet gezegd. Wie zijn functioneringsgesprek wil voorbereiden, kan dat vandaag veranderen: dit artikel helpt je zeggen wat je echt wilt, zonder dat het klinkt als een klacht of een dreigement.

Koperen tafelbel met het plaatje IK WIL op een vergadertafel tussen twee koffiekopjes en twee lege stoelen

Functioneringsgesprek voorbereiden: hoe pak je het aan?

Je functioneringsgesprek voorbereiden begint met één duidelijke wens, waar je een voorstel van maakt: wat je merkt, wat je graag anders zou zien, wat jij daarvoor wilt doen en hoe je het kunt uitproberen. Neem twee of drie concrete voorbeelden mee en een paar vragen voor je leidinggevende. Zo ga je het gesprek in met een richting, in plaats van te wachten op de vragen van het formulier.

Een knipoog voor wie dit op 1 april leest: “Op 1 april verloor Alva zijn bril”, zegt een oud Nederlands rijmpje. Het gaat niet over een bril maar over Den Briel, dat de watergeuzen op 1 april 1572 innamen. Niet alles wat op 1 april gebeurt, is een grap. Je gesprek ook niet.

Functionerings-, evaluatie- of beoordelingsgesprek?

De namen lopen door elkaar, maar het verschil is belangrijk voor hoe je je voorbereidt:

  • Functioneringsgesprek: een gesprek in twee richtingen over hoe het werk loopt, de samenwerking en je ontwikkeling. Hier is ruimte voor wensen.
  • Beoordelingsgesprek: je leidinggevende geeft een oordeel over je prestaties. Dat oordeel kan gevolgen hebben voor je loon of je contract.
  • Evaluatiegesprek: een ruimere term die het ene, het andere of een mengvorm van beide kan aanduiden.

Vraag vooraf gerust welk soort gesprek het is. Een wens over je taken breng je beter niet voor het eerst ter sprake in een gesprek dat over je beoordeling gaat.

Waarom je zelden zegt wat je echt wilt

De meeste mensen komen uit hun gesprek met het gevoel dat het "goed" was, en een week later met de gedachte dat ze het belangrijkste niet gezegd hebben. Dat heeft redenen. Spreken is zilver, zwijgen is goud, zegt het spreekwoord. In het Engels dook het voor het eerst op bij Thomas Carlyle in de jaren 1830, en het heeft vermoedelijk nog veel oudere Arabische wortels. In een functioneringsgesprek klopt het niet: wat je niet zegt, kan je leidinggevende je ook niet geven. Toch zwijgen we. Je wilt niet ondankbaar klinken. Je weet niet goed hoe je het moet verwoorden. En het formulier stuurt het gesprek, niet jij.

Er speelt nog iets: we praten over wensen in titels. "Ik wil teamleider worden." "Ik wil senior worden." Maar vaak bedoel je iets anders, zoals meer beslissen, minder uitvoeren of iemand anders kunnen inwerken. Een titel kan je leidinggevende niet altijd geven. Een andere verdeling van taken vaak wel.

Stap 1: Zoek uit wat je echt wilt

Pak pen en papier en maak drie kolommen:

  • Meer van: taken of momenten waarvan je energie krijgt.
  • Minder van: wat je leegzuigt, ook als je het goed doet.
  • Anders: dingen die mogen blijven, maar op een andere manier, met andere mensen of op een ander tempo.

Kies dan de ene regel die het meeste verschil zou maken. Niet vijf. Een gesprek met één heldere wens levert meer op dan een lijst die je leidinggevende "zal bekijken".

Lastige vraag voor jezelf: als je volgend jaar precies hetzelfde werk doet als nu, ben je dan tevreden of teleurgesteld?

Stap 2: Maak er een voorstel van, geen klacht

Een klacht legt het probleem bij de ander. Een voorstel geeft je leidinggevende iets om ja op te zeggen. Bouw je wens op in vier stukken:

  1. Wat je merkt: "Ik merk dat ik het beste werk lever als ik een dossier van begin tot eind mag afhandelen."
  2. Wat je graag zou zien: "Ik zou graag meer van dat soort opdrachten krijgen."
  3. Wat jij aanbiedt: "Ik kan in ruil de wekelijkse rapportage overdragen en die eerst samen met een collega doorlopen."
  4. Een proef: "Kunnen we het drie maanden uitproberen en het dan samen evalueren?"

Die laatste stap maakt het verschil. Een proef is makkelijker toe te staan dan een definitieve verandering, en je bewijst onderweg dat het werkt.

Lastige dingen zeggen zonder je positie te verzwakken

Als je twijfelt of je rol nog bij je past

"Ik twijfel of ik hier nog op mijn plek zit" klinkt als vertrekken, ook bij gewone twijfel over je job. Probeer: "Ik merk dat ik minder energie haal uit een deel van mijn werk, en ik wil kijken hoe ik hier kan blijven groeien." Je bent eerlijk, en je nodigt uit tot een oplossing.

Als je over loon wilt praten

In een functioneringsgesprek is dat vaak niet de plek, in een beoordelingsgesprek soms wel. Vraag in elk geval: "Wat zou ik volgend jaar moeten laten zien om in aanmerking te komen voor een volgende stap?" Dan heb je criteria in plaats van een vage belofte.

Als je iets niet meer wilt doen

Begin met wat er gebeurt als je het wel blijft doen: "Als ik deze taak houd, blijft er minder tijd voor de klantdossiers, waar ik het meest bijdraag." Zo gaat het over het resultaat, niet over je zin.

Ken je hefboom: opleiding is soms een recht

Wil je bijleren om een andere rol te kunnen opnemen? Dan sta je soms sterker dan je denkt. Check wel altijd je eigen situatie, want sectorafspraken spelen mee en regels kunnen veranderen.

  • In België hebben werknemers bij een werkgever met minstens 20 werknemers sinds 2024 voltijds in principe recht op vijf opleidingsdagen per jaar, tenzij een sectorcao andere afspraken maakt. Bij werkgevers met 10 tot 19 werknemers gaat het om minstens één dag. De FOD Werkgelegenheid geeft meer uitleg.
  • In Nederland moet je werkgever opleidingen betalen die verplicht of noodzakelijk zijn voor je functie, en geldt die opleidingstijd als werktijd, aldus de KVK.

Werk je in België bij een werkgever met minstens 20 werknemers? Dan moest het opleidingsplan voor dit jaar uiterlijk gisteren, 31 maart, vastliggen, na overleg met de werknemers of hun vertegenwoordigers. Vraag gerust wat erin staat: het is een concreet aanknopingspunt voor je wens.

Breng het niet als eis, maar als deel van je voorstel: "Om die taken goed op te nemen, wil ik deze opleiding volgen. Past dat binnen mijn opleidingsdagen?"

Vragen die jij aan je leidinggevende stelt

  • Waar zie jij mij het meest bijdragen, en waar het minst?
  • Welke taak zou je me liever niet meer zien doen?
  • Wat verandert er volgend jaar in het team, en waar is daar ruimte voor mij?
  • Wat zou je over een jaar willen kunnen zeggen over mijn werk?

Het antwoord op de tweede vraag verrast vaak. Soms vindt je leidinggevende dat jij je tijd verspilt aan iets wat je uit plichtsbesef doet.

Na het gesprek: zet het op papier

Stuur binnen een dag een korte mail met wat jullie hebben afgesproken: de proef, de termijn, wie wat doet. Niet om je in te dekken, maar zodat jullie over drie maanden over hetzelfde praten.

Valt je gesprek pas na de paasvakantie, die in Vlaanderen loopt van 6 tot en met 19 april? Gebruik die weken dan om je drie kolommen rustig in te vullen.

En als je gesprek binnenkort is, stel jezelf vooraf deze vraag: welke ene zin wil je gezegd hebben als je straks de vergaderzaal uitloopt?

Veelgestelde vragen

Wat zeg je in een functioneringsgesprek als werknemer?

Vertel hoe het werk loopt, wat goed gaat en waar je tegenaan loopt, met concrete voorbeelden. Breng daarnaast één duidelijke wens mee en formuleer die als voorstel: wat je merkt, wat je graag anders zou zien, wat jij daarvoor wilt doen en hoe jullie het kunnen uitproberen. Stel ook zelf vragen, bijvoorbeeld waar je leidinggevende jou het meest ziet bijdragen.

Wat is het verschil tussen een functioneringsgesprek en een beoordelingsgesprek?

Een functioneringsgesprek is een gesprek in twee richtingen over het werk, de samenwerking en je ontwikkeling. In een beoordelingsgesprek geeft je leidinggevende een oordeel over je prestaties, dat gevolgen kan hebben voor je loon of contract. De term evaluatiegesprek kan op allebei slaan. Vraag vooraf welk soort gesprek het is, zodat je je goed kunt voorbereiden.

Mag ik in een functioneringsgesprek zeggen dat ik twijfel over mijn job?

Dat kan, als je het formuleert als iets wat je wilt oplossen. Zeg bijvoorbeeld dat je minder energie haalt uit een deel van je werk en wilt bekijken hoe je kunt blijven groeien. Zo ben je eerlijk zonder dat het klinkt alsof je al half vertrokken bent. Kom liefst met een concreet voorstel, zoals een andere verdeling van taken of een opleiding.

Bronnen

Lees ook